Enzymdefecten

Figuur 1
G6PD


Wat zijn enzymdefecten?

Glucose-6-fosfaat dehydrogenase (G6PD) Deficiëntie

G6PD is een enzym dat ervoor zorgt dat een rode bloedcel van voldoende energie uit voedingsstoffen (glucose of suiker) wordt voorzien. Zonder voldoende functionerend G6PD enzym komt de rode bloedcel energie tekort en kan het hemoglobine geen zuurstof meer transporteren. De rode bloedcel valt uiteen en sterft. Een aantal factoren kan deze afbraak van de rode bloedcellen “triggeren”: anti-malaria middelen, infecties en bij sommige mensen het eten van tuinbonen.

Het G6PD-gen bevindt zich op het X-chromosoom. Het is een geslachtsgebonden recessieve aandoening (zie schema 1). Bij mannen met de aandoening kan de G6PD activiteit gering zijn of geheel ontbreken. Vrouwen kunnen drager zijn; vaak is de G6PD activiteit dan vrijwel normaal. Toch komt het ook bij vrouwelijke patiënten voor dat ernstige klachten optreden.

De twee meest voorkomende vormen G6PD deficiëntie treffen vooral mannen van Afrikaanse afkomst (G6PD van het A(-)type)), of mannen afkomstig uit de landen rond de middellandse zee (G6PD van het Mediterrane-type).

Pyruvaat Kinase (PK) Deficiëntie

Bij deze erfelijke aandoening missen de rode bloedcellen een belangrijk enzym genaamd pyruvaat kinase (PK). Net als het G6PD enzym zorgt het pyruvaat kinase ervoor dat de rode bloedcellen van voldoende energie worden voorzien. Door het ontbreken van dit enzym zullen de rode bloedcellen sneller uiteenvallen en sterven.

PK deficiëntie is een autosomaal recessieve aandoening. De patiënt heeft het defecte gen van beide ouders geërfd (zie schema 1).

Overige enzymdeficiënties

Zeer zeldzame andere enzymdeficiënties die hemolytische anemie veroorzaken zijn: glucosefosfaatisomerase, pyrimidine-5'-nucleotidase, triosefosfaatisomerase, hexokinase, aldolase, difosfoglyceraatmutase en glutathion-synthetiserende enzymen.

Schema 1 - Erfelijkheid

G6PD - geslachtsgebonden overerving

De chromosomen die iemands geslacht bepalen zijn het X- en Y-chromosoom. Mannen hebben één X- en één Y-chromosoom; vrouwen hebben twee X-chromosomen. De genen voor G6PD bevinden zich op het X-chromosoom.

Omdat mannen slechts één X-chromosoom bezitten, zullen zij G6PD-deficiëntie hebben wanneer zij één gen daarvoor erven (situatie A, B en C). Omdat vrouwen twee X-chromosomen bezitten, zal het X-chromosoom waarop zich níet het G6PD-deficiëntie gen bevindt, de functie van het andere X-chromosoom overnemen en zo zal alsnog voldoende functionerende enzymen worden geproduceerd. Vrouwen die één defect gen bezitten, heten draagsters en zij kunnen de ziekte doorgeven aan hun kinderen (situatie A en B).

In het uiterst zeldzame geval dat de vader G6PD-deficiëntie heeft en de moeder drager is, kan ook de dochter getroffen worden door een ernstige vorm van G6PD-deficiëntie (situatie B).

PK - recessief autosomale overerving

Een recessieve aandoening komt alleen tot uitdrukking wanneer men van beide ouders het defecte gen heeft geërfd. Wordt slechts door één ouder een defect gen doorgegeven, dan zal het kind drager zijn van de aandoening. Autosomaal betekent dat het een niet-geslachtsgebonden aandoening is. Mannen en vrouwen hebben beiden evenveel kans om de ziekte van hun ouders te erven.

Erfelijkheid PK

naar boven naar boven

Symptomen

De klachten en symptomen variëren. Sommige mensen hebben slechts milde klachten, anderen vertonen zeer ernstige symptomen en moeten in het ziekenhuis worden behandeld. De meest voorkomende symptomen zijn gekoppeld aan de bloedarmoede en zijn over het algemeen niet ernstig:

  • Het meest voorkomende symptoom bij iedere hemolytische anemie, is vermoeidheid, zwakte en bleekheid door een tekort aan rode bloedcellen.
  • Aangezien het hart moet harder werken om de verminderde hoeveelheid zuurstof in het bloed rond te pompen, kan een snelle of onregelmatige hartslag optreden
  • Geelzucht. Wanneer de rode bloedcellen sterven, geven zij hun hemoglobine af aan de bloedbaan. De hemoglobine wordt door het lichaam afgebroken tot een geel afvalproduct genaamd bilirubine. Hierdoor kunnen huid en ogen een gelige kleur krijgen en de urine donker kleuren.
  • Pijn in de bovenbuik. Door het verhoogd gehalte aan bilirubine in het bloed (uit de afbraak van rode bloedcellen), kunnen zich pijnlijke galstenen ontwikkelen

naar boven naar boven

Diagnose

  • Anamnese 
  • Lichamelijk onderzoek
  • Laboratoriumonderzoek:
    • Volledig bloedbeeld, hemoglobine-gehalte
    • Reticulocyten telling. Dit geeft een indicatie van het tempo waarmee het beenmerg nieuwe rode bloedcellen aanmaakt. Reticulocyten zijn onrijpe rode bloedcellen die normaal gesproken nog niet in de bloedbaan voorkomen. Meestal is het aantal reticulocyten bij een hemolytische anemie verhoogd omdat door het tekort aan rode bloedcellen in het bloed, de voorlopers in het beenmerg niet de tijd krijgen om uit te rijpen.
    • Bloeduitstrijkje. Onder de microscoop zijn bij G6PD deficiëntie vaak abnormaal gevormde rode bloedcellen te zien waarin zich korrels van geoxideerd hemoglobine bevinden (zie figuur 1 - Heinz bodies)
    • Haptoglobine, bilirubine en onderzoek naar de leverfunctie. Wanneer de rode bloedcellen worden afgebroken, probeert het lichaam het ijzer uit de afgebroken rode bloedcellen te behouden, door het te binden aan een ander eiwit: haptoglobine. Een laag haptoglobine gehalte in het bloed kan dus een indicatie zijn voor een verhoogde afbraak van rode bloedcellen. Bilirubine is een bij-product van de afbraak van hemoglobine, maar kan ook ontstaan bij lever of galblaas aandoeningen. Bilirubine kan de ogen en huid geel kleuren
    • Het gehalte aan G6PD en de activiteit van het PK enzym kunnen worden gemeten

naar boven naar boven

Vooruitzichten

Patiënten die vroeg gediagnosticeerd en behandeld worden, hebben een normale levensverwachting.

naar boven naar boven

Behandeling

Bij een ernstige hemolytische aanval kan een bloedtransfusie nodig zijn. De behandeling bestaat bij G6PD deficiëntie tevens uit het wegnemen van de oorzaken die de hemolytische aanval hebben opgewekt.

naar boven naar boven

Patiëntenorganisatie

www.stofwisselingsziekten.nl

naar boven naar boven